Scheiden in gemeenschap van goederen: geldzaken

Scheiden in gemeenschap van goederen: welk vermogen valt in de verdeling?

De financiële afwikkeling begint met de vraag welke bezittingen en schulden tot de gemeenschap behoren. De trouwdatum is daarbij van grote betekenis. Voor huwelijken die vóór 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden zijn gesloten, geldt doorgaans de algehele gemeenschap van goederen. Bezittingen en schulden die partners vóór en tijdens het huwelijk hebben verkregen, vallen in beginsel in de gemeenschap.

Sinds 1 januari 2018 geldt standaard een beperkte gemeenschap van goederen. Privébezittingen en privéschulden van vóór het huwelijk blijven in beginsel privé. Vermogen dat tijdens het huwelijk wordt opgebouwd, is doorgaans gemeenschappelijk. Erfenissen en schenkingen blijven normaal gesproken buiten de gemeenschap. Bij oudere huwelijken kunnen deze juist wel gemeenschappelijk zijn, tenzij de erflater of schenker een uitsluitingsclausule heeft opgenomen.

Huwelijkse voorwaarden, schenkingsakten, testamenten en administratie kunnen de uitkomst veranderen. Daarom is een volledige inventarisatie nodig voordat bedragen worden verdeeld.

Een financiële inventarisatie maken

Bij Scheiden in gemeenschap van goederen moeten beide partners juiste en volledige informatie verstrekken. Alleen dan kan een evenwichtige verdeling worden uitgewerkt. De inventarisatie omvat onder meer bank- en spaarrekeningen, beleggingen, verzekeringen, voertuigen, waardevolle bezittingen, leningen en belastingschulden. Ook digitale vermogensbestanddelen en buitenlandse rekeningen moeten worden meegenomen.

Naast de actuele waarde is van belang wanneer een bezit of schuld is ontstaan en uit welke middelen deze is betaald. Wanneer privévermogen in een gemeenschappelijk bezit is geïnvesteerd, kan bijvoorbeeld een vergoedingsrecht bestaan. Hetzelfde kan gelden wanneer gemeenschappelijk geld is gebruikt voor een privébezitting. Bankafschriften, aankoopbewijzen en overeenkomsten helpen om dergelijke geldstromen te reconstrueren.

De peildatum voor de omvang van de gemeenschap is bij een echtscheiding doorgaans het moment waarop het verzoekschrift bij de rechtbank wordt ingediend. Voor de waardering kan een andere datum gelden, bijvoorbeeld de datum waarop partners feitelijk verdelen. Over die uitgangspunten moeten duidelijke afspraken worden vastgelegd.

De woning en hypotheek verdelen

Een gezamenlijke woning vormt vaak het grootste financiële vraagstuk. Partners kunnen de woning verkopen, één partner kan de woning overnemen of zij kunnen tijdelijk gezamenlijk eigenaar blijven. Iedere mogelijkheid heeft gevolgen voor de hypotheek, maandlasten, belastingen en financiële draagkracht.

Bij overname moet de waarde van de woning worden vastgesteld. Van deze waarde wordt de hypotheekschuld afgetrokken. De resterende overwaarde of onderwaarde wordt vervolgens verdeeld volgens de toepasselijke eigendoms- en vermogensregels. Een taxatie kan discussie over de waarde beperken.

De partner die in de woning blijft, moet de financiering zelfstandig kunnen dragen. Daarnaast moet de vertrekkende partner door de geldverstrekker worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Een afspraak in het convenant is daarvoor niet voldoende: zolang de bank geen ontslag verleent, kunnen beide partners aansprakelijk blijven voor de volledige hypotheekschuld.

Ook de hypotheekrenteaftrek, eigenwoningreserve en eventuele alimentatiecomponenten verdienen aandacht. Fiscaal advies kan nodig zijn wanneer de overdracht, verkoop of tijdelijke gezamenlijke eigendom ingewikkelde gevolgen heeft.

Schulden en aansprakelijkheid

Scheiden in gemeenschap van goederen betekent niet automatisch dat iedere schuld eenvoudig voor de helft op naam van beide partners kan worden gezet. Partners kunnen onderling afspreken wie een schuld betaalt, maar een schuldeiser is niet zonder meer aan die afspraak gebonden. Wie een kredietovereenkomst mede heeft ondertekend, kan tegenover de kredietverstrekker aansprakelijk blijven.

Maak daarom onderscheid tussen de interne draagplicht en de externe aansprakelijkheid. De interne draagplicht bepaalt wie volgens de afspraken uiteindelijk welk bedrag moet betalen. De externe aansprakelijkheid bepaalt bij wie de schuldeiser betaling kan opeisen. Bij gezamenlijke leningen is het verstandig om met de kredietverstrekker te bespreken of oversluiting, aflossing of ontslag uit aansprakelijkheid mogelijk is.

Onderneming, spaargeld en beleggingen

Bij een onderneming moet worden vastgesteld of en in hoeverre de bedrijfswaarde in de gemeenschap valt. De rechtsvorm, oprichtingsdatum, huwelijkse voorwaarden en herkomst van investeringen spelen daarbij een rol. Een waardering omvat niet alleen bezittingen en schulden, maar mogelijk ook stille reserves, fiscale claims en goodwill.

Directe uitbetaling van de helft van de waarde kan de continuïteit van een onderneming bedreigen. Partners kunnen daarom afspraken maken over betaling in termijnen, verrekening met andere vermogensbestanddelen of aanvullende zekerheden. Een accountant, fiscalist of bedrijfswaardeerder kan nodig zijn om de gevolgen zorgvuldig te beoordelen.

Voor spaargeld en beleggingen geldt dat waardeverschillen snel kunnen ontstaan. Leg daarom vast welke waarderingsdatum wordt gebruikt, hoe koersveranderingen worden behandeld en op welk moment rekeningen of portefeuilles worden gesplitst.

Pensioen en fiscale gevolgen

Ouderdomspensioen is niet hetzelfde als een gewone bezitting op een bankrekening. Bij een scheiding kan het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen volgens de wettelijke regels worden verevend, tenzij partners rechtsgeldig andere afspraken maken. Tijdige melding bij de pensioenuitvoerder voorkomt dat partners de betalingen later zelf moeten verrekenen. Ook bijzonder partnerpensioen vraagt afzonderlijke aandacht.

De verdeling kan daarnaast gevolgen hebben voor de inkomstenbelasting, toeslagen en voorlopige aanslagen. Fiscaal partnerschap eindigt niet altijd op hetzelfde moment als het huwelijk. Controleer daarom wie bepaalde inkomsten, aftrekposten en vermogensbestanddelen aangeeft. Bij twijfel kan onafhankelijk fiscaal advies financiële verrassingen voorkomen.

Financiële afspraken vastleggen met mediation

Een mediator neemt geen financiële beslissing voor partners, maar begeleidt hen bij het verzamelen van gegevens, het vergelijken van mogelijkheden en het maken van uitvoerbare afspraken. De samenhang tussen woning, schulden, vermogen, pensioen en eventuele alimentatie blijft daarbij zichtbaar. Bereikte afspraken worden vastgelegd in een scheidingsconvenant en vervolgens juridisch afgerond.

U kunt een kosteloos en vrijblijvend gesprek aanvragen met een mediator die bij u in de buurt woont. De mediator kan bij u langskomen, terwijl een online gesprek eveneens mogelijk is. Tijdens de kennismaking worden uw financiële aandachtspunten, de werkwijze, geschiktheid van mediation en verwachte kosten besproken.